4 Mei-lezing 2010
Vrijheid wereldwijd. Wat is daarvoor nodig?
Dames en heren, jongens en meisjes.
Vandaag, aan de vooravond van Bevrijdingsdag herdenken wij al die mannen en vrouwen, jong en oud, die hun leven gaven voor onze vrijheid. En we staan stil bij hen die opkwamen voor onze vrijheid, in het verzet en daar buiten. Tegelijkertijd staan wij stil bij allen die zich na de Tweede Wereldoorlog, ook op dit moment, inzetten voor de eigen vrijheid of die van anderen. Dichtbij of ver weg. Mensen voor wie vrijheid nog een verre droom is.
In ons land genieten wij al weer 65 jaar lang van vrijheid. Wij zijn vrij van geweld en onderdrukking. Vrij om te denken en zeggen wat wij vinden. In ons land is vrijheid een vanzelfsprekendheid waar we zelden bij stil staan. Ook al is vrijheid minder een vanzelfsprekendheid dan zij ooit was. Er zijn bewegingen in de samenleving die mensen onzeker maakt, uit elkaar drijft en zelfs tegen elkaar opzet. Bewegingen die knagen aan onze vrijheid, letterlijk en figuurlijk. Het maakt eens te meer duidelijk dat vrijheid geen gegeven is, ons niet in de schoot geworpen is, maar dat wij onze vrijheid moeten verdedigen. Vrijheid vereist inzet, elke dag weer.
Vijheid dichtbij en ver weg. Vandaag de dag komen onderdrukking en geweld, zoals wij het in de jaren 1940 – 1945 meemaakten, elders in de wereld veel voor. We kennen het dagelijkse geweld in Afghanistan. In Uruzgan zorgen Nederlandse militairen sinds 2006 voor bescherming van burgers en nemen zij het op tegen het geweld van militanten – een aantal van hen betaalde ervoor met zijn leven. Ook in Irak is sprake van voortdurend geweld. In Birma, Somalië en Congo. Om enkele van de meest ernstige brandhaarden te noemen.
Bij geweld en onderdrukking denken we al snel aan ernstige conflicten of oorlog. Aan geweervuur en bombardementen. Er is echter meer. In Congo bijvoorbeeld is seksueel geweld epidemisch en het treft vooral vluchtelingen die toch al ontworteld zijn, van huis en haard verdreven en opgescheept met traumatische ervaringen. Congo kampt al vele jaren achtereen met oorlog en telt nu ongeveer 2,4 miljoen vluchtelingen van wie ruim twee miljoen in eigen land op de vlucht zijn. Verjaagd en opgejaagd weten zij zich niet veilig, genieten zij geen of nauwelijks bescherming en om te overleven zijn zij niet zelden gedwongen tot een bestaan van zwerven en schuil houden in het oerwoud.
D burgers van Congo kampen met de gevolgen van een ernstige en aanhoudende burgeroorlog. Vrouwen zijn in de oorlog dubbel slachtoffer omdat velen van hen verkracht worden. Elke dag vallen er slachtoffers. En velen maken zich er schuldig aan. Van regeringsoldaten en rebellen tot gewapende bendes en bandieten. Bijna altijd worden de vrouwen uitgestoten door hun familie en de gemeenschap isoleert hen. Omdat zij verkracht zijn. Weinigen lijken zich om hen te bekommeren en de regering laat daders nagenoeg straffeloos waardoor verkrachting in het land bijna een cultuur geworden is.
Vandaag staan wij ook stil bij hen. Net zo goed als al die mensen die elders aan vervolging bloot staan zoals in Birma of Colombia, in Soedan of Somalië, waar rebellen de controle over grote delen van het land hebben, met rechtenloosheid als gevolg. Zij verbieden zelfs muziek en een partijtje voetbal is eveneens verboden. Somalië is verworden tot een land waar burgers nooit veilig zijn en altijd in angst leven, elke minuut van de dag.
Deze beelden bieden een antwoord op de vraag: wat is er nodig voor vrijheid? – het thema van de herdenking dit jaar. Ik noem het ontbreken van geweld en onderdrukking, van verjaagd en opgejaagd worden. De aanwezigheid van veiligheid en bescherming en vooral van respect voor elkaar en elkaars gewoonten en gebruiken. Voor vrijheid is wederkerigheid nodig: geven en nemen.
Voor wie in vrijheid geboren is, voor wie vrijheid en vrij zijn dagelijkse praktijk is, beseft soms niet dat het ook anders zou kunnen zijn. Dat het voor anderen anders is, iedere dag weer. Vrijheid en vrij zijn, je beschermd weten, vrijheid is een groot goed dat we in ere moeten houden en waar we voor moeten werken. Vrijheid gedenken wij vandaag en vieren wij morgen op 5 mei, Bevrijdingsdag.
Hartelijk dank.
